Vrste engleskog jezika: razlike i varijacije

skraćenica AmE ili US, a pored tipične britanske BrE ili Brit
U svakom dobrom rečniku, pored reči koja je specifična za američki engleski stoji skraćenica AmE ili US, a pored tipične britanske BrE ili Brit

Piše: Ana Todorović-Radetić

Sa preko 500 miliona ljudi koji ga govore (kojima je to maternji ili zvanični strani jezik) engleski je postao po upotrebi treći jezik na svetu, pored kineskog i Hindu jezika. On dominira kulturom, poslovanjem, diplomatijom, komunikacijom, naukom, internetom. Međutim, iako je lingua franca modernog doba, engleski varira po svojoj upotrebi, bilo da se radi o pisanoj ili usmenoj formi. Pošto ne postoji zvaničan ili standardni tip engleskog jezika,  preporučuje se pridržavanje bilo britanskog ili američkog engleskog (samo jednog od ova dva tipa) zbog jasnoće, kvaliteta i doslednosti, naročito u pisanoj formi. Što se tiče usmene forma, glavna razlika ova dva tipa je u izgovoru.

Rasprostranjenost i dominacija engleskog jezika se može pripisati kolonizaciji i ekspanziji britanskog kraljevstva koje je vladalo u mnogim delovima sveta u osamnaestom i devetnaestom veku, a kasnije i političkoj i ekonomskoj dominaciji SAD-a od druge polovine devetnaestog veka pa do današnjih dana.

Danas je engleski jezik i jedan od šest zvaničnih jezika Ujedinjenih Nacija.

Britanski engleski

USA-Bit2Britanski engleski ili UK engleski je termin koji se odnosi na verziju engleskog koja se koristi u Ujedinjenom Kraljevstvu ili van Amerike. Ovaj termin se koristi da bi se napravila razlika u kvalitetu pisanog engleskog koji se koristi u Ujedinjenom kraljevstvu u odnosu na njegove varijetete. Ova forma jezika koja se uči u školama u UK je stalna, naročito njegove osnovne karakteristike, sa nekolicinom lokalizovanih reči.

Ovaj termin takođe koriste i Amerikanci kada misle na govorne verzije engleskog jezika koji se koristi u Engleskoj, dok će Britanci tvrditi da govore „pravi“ engleski, a ostatak sveta ne, imajući različite ili nestandardne akcente. Međutim, suprotno tome, dijalekti i različite varijante postoje unutar Kraljevtsva. Naročito u Engleskoj gde govorni jezik ima mnoge dijalekte. Najveće razlike u dijalektima su prisutne u Velsu, Škotskoj i Severnoj Irskoj.

Američki engleski

Američki engleski je najučestaliji oblik engleskog jezika koji se danas koristi širom sveta. Karakterišu ga pojedini arhaizmi (reči koje su promenile svoje značenje u UK, ali su ostale u kolinijama) kao i inovacije u vokabularu (pozajmice od Francuza i Španaca koji su se takođe naseljavali u Severnoj Americi). Njegova široka rasprostranjenost i velika prihvaćenost se može pripisati popularnosti SAD-a delom kroz njihove proizvode, knjige, filmove i muziku.

U Americi su regionalne varijacije ne samo opstale, već se i intenzivirale. Ovakve varijacije su ukorenjene u elementima originalnog jezika doseljenika, naročito u pogledu izgovora i kolokvijalnog govora.

U svakom dobrom rečniku, pored reči koja je specifična za američki engleski stoji skraćenica AmE ili US, a pored tipične britanske BrE ili Brit. Mnogi termini koji su ušli u Oxford rečnike iz američkog engleskog su brzo usvojeni u britanskoj varijanti: neki primeri iz, recimo, poslednje decenije su: geek (šmokljan, štreber, zanesenjak), nerd (čudak, bezveznjak), 24/7. Mnogi ekvivalenti za britanske termine su opšte poznati: sidewalk (US) = pavement (trotoar, pločnik), checkers (US) =draughts (dame), cookie (US) = biscuit (keks), vest (US) = waistcoat (prsluk).

Druge razlike su suptilnije. Neke reči imaju blagu različitost u formi, na pr. dollhouse (US)/ doll’s house (Brit.) (kućica za lutke), math (US)/ maths (Brit.) (matematika), tidbit (US)/ titbit (Brit.) (poslastica, pikanterija) itd.

Engleski je prvi (maternji) jezik i u Južnoj Africi, Australiji, Novom Zelandu itd, a u Pakistanu, Indiji, Šri Lanci, Filipinima, Bangladešu i mnogim drugim zemljama je drugi (službeni) jezik. U Indiji, Australiji, Singapuru, Južnoj Africi i Hong Kongu, britanski engleski se izučava u školama, dok je američki engleski preuzeo dominaciju u školama Kine, Japana i drugim azijskim nacijama.

Australijski i novozelandski engleski

Vokabular australijskog i novozelandskog engleskog je veoma sličan. Oba tipa su obogaćena rečima i konceptima iz stotine urođeničkih jezika koji su postojali pre evropskih doseljenika, od kojih je samo pedesetak nastavilo da živi kao prvi jezik. Podela između formalnog i neformalnog jezika je možda manje drastična u australijskom engleskom nego bilo gde drugde: sufiksi kao što su –o i –ie daju izraze kao što arvo (afternoon – posle podne), reffo (refugee – izbeglica, begunac) i barbie (barbecue – roštilj) i slobodno se dodaju rečima čak i u formalnijim kontekstima.

Kanadski engleski

Kanadski engleski je podložan konfliktnim uticajima britanskog i američkog engleskog. U vokabularu postoji veliki uticaj američkog engleskog: Kanađani koriste billboard (reklamni pano), gas (benzin), truck (kamion), and wrench (ključ za matice) (US) radije nego: hoarding, petrol, lorry, and spanner (Brit). Ali, sa druge strane, koriste blinds (roletna), braces (tregeri, naramenice), porridge (ovsena kaša), and tap (slavina) (Brit) radije nego: shades, suspenders, oatmeal, and faucet (US).

Južnoafrički engleski

Od 1994. godine Južna Afrika ima 11 zvaničnih jezika: engleski, Afrikaan (koji potiče od holandskog), Zulu, Xhosa i druge uglavnom regionalne afričke jezike. Engleski je prvi jezik kod samo desetak procenata populacije, ali drugi jezik mnogih drugih. Engleski je kod rođenih Afrikanaca neizbežno uticao na „standardni“ engleski doseljenika. Neki od zanimljivih primera su kada se koristi „no“ u potvrdnom smislu, kao u: ‘How are you? – No, I’m fine’. Drugi interesantan primer je kada imaju univerzalan odgovor „is it?“ (zar ne?) (što je u standardnom engleskom gramatički netačno koristiti za sva vremena), na pr: ‘She had a baby last week – is it?’

Indijski engleski

Uloga engleskog jezika u okviru kompleksnog multijezičkog društva Indije je veoma praktična – zajedno sa Hindu jezikom koristi se svuda širom zemlje, i to kao prvi, drugi ili treći govorni jezik, a njegove osobine se znatno razlikuju u odnosu na etničku ili kastinsku pripadnost. Gramatika indijskog engleskog ima mnogo specifičnih karakteristika,  od kojih je možda najpoznatija učestala upotreba Present Continuous vremena, kao u primeru ‘He is having very much of property’ (gde je potrebno koristiti Present Simple), ili opet upotreba pitanja (question tag) „is it?“ (zar ne?) u raznim kontekstima, baš kao i u južnoafričkom primeru. Takođe, često se izostavljaju predlozi ili objekat u rečenici.

Zapadno-indijski engleski

Standardni britanski engleski jezik je bio tradicionalan lingvistički model za Komonvelt karipski jezik, iako je od nedavno uticaj američke televizije, muzike i turizma učinio da američki engleski bude od podjednakog uticaja. Mnoge varijante kreolskog, na koji su uticali zapadno afrički jezici, su takođe jako rasprostranjeni. Jamajski kreolski je najpoznatiji i proširio se i van svoje regije, naročito u UK, gde je imao uticaja na govor Britanaca afričkog porekla.

I to nije sve. Vrste engleskog jezika se iz dana u dan pojavljuju svuda u svetu (zamislite samo koju varijantu engleskog jezika će govoriti dete supružnika, na primer, koji su iz različitih zemalja, a koriste se engleskim jezikom u svakodnevnoj međusobnoj komunikaciji). O različitim vrstama engleskog je govorio i prof. dr David Crystal na seminaru u Sava centru.

A možete ovog poznatog profesora lingvistike i saslušati kako govori na tu temu:

Ukratko, dva „standardna“ ili najdominantnija oblika engleskog su britanski i američki engleski. Pisani oblici američkog i britanskog engleskog jezika, kakvi se mogu naći u novinama, udžbenicima i raznim izdanjima se razlikuju po osnovnim karakteristikama (na pr. pravopis, gramatika). Sa druge strane, usmene forme se razlikuju po dijalektima (što je uglavnom tačno i za ostale jezike, a ne samo engleski), naročito u pogledu izgovora, idioma, vokabulara. Kako ne postoji zvanični ili standardni oblik engleskog koji se koristi, preporučuje se korišćenje ili britanske ili američke varijante (nije poželjno kombinovati ova dva stila) zbog doslednosti u jasnoći i kvalitetu, naročito u pisanom obliku.

Avatar

Ana Todorović Radetić

Objavila Ana Todorović-Radetić. Ana je vlasnica prevodilačke agencije Libra, Prevodioci.co.rs. Diplomirani je filolog za engleski jezik i književnost. Višegodišnje iskustvo na projektima prevođenja.
Na Twitter-u kao @Prevodioci.

Dodaj komentar

Zaštita: *

Kontakti

Za svaku dodatnu informaciju oko procene prevoda, roka i cene:

Prevodilačka agencija Libra

Telefon: 065 36 70 320

Mejl: prevodiocibg@gmail.com.

Sarađujmo uz našu email listu:

Prijava

Nastavimo druženje na Fejsbuku:

Da li smo opravdali vašu pažnju?

Your Header Sidebar area is currently empty. Hurry up and add some widgets.